Alija Izetbegović (8 augustus 1925 - 19 oktober 2003) was een Bosnische Moslim-activist en politicus alsmede president van Bosnië-Herzegovina. Alija werd geboren in het stadje Bosanski Šamac, Bosnië-Herzegovina. Hij bezocht de universiteit van Sarajevo waar hij in 1956 afstudeerde in rechten.
Een groot deel van zijn leven bracht hij door als advocaat. Twee keer werd hij door het comunistische bewind van Joegoslavië gevangen gezet op beschuldiging van 'pan-Islamitische activiteiten' waaronder het schrijven van zijn hoogst controversiële boek The Islamic Declaration.
Tijdens een rechtszaak die begon op 10 april 1983 werden Izetbegović en twaalf anderen (waaronder Melika Salihbegović en Hasan Čengić) beschuldigd van:
- Het beschrijven van het communisme als bedreiging voor de Islam
- Het leveren van kritiek op de politiek van Joegoslavische nationaliteiten (waardoor een onafhankelijke Moslim-nationaliteit werd geformeerd) met als doel het ver-Servisen van Moslims
- Samenzweren tot het elimineren van Servische en Kroatische bevolkingsgroepen in Bosnië-Herzegovina
- Het manipuleren van religieuze gevoelens van anderen in een poging steun te mobiliseren voor een militante Islam-beweging
Ook werden ze er van beschuldigd contacten te onderhouden met reactionairen in het buitenland en het verspreiden van vijandige propaganda binnen Joegoslavië. Enkele beschuldigden hadden de Islamitsiche republiek Iran bezocht en de afwijzing van Hasan Čengićs van de post van minister van defensie in 1996 was een belangrijke Amerikaanse eis geweest voor het bekostigen en uitrusten van het leger van de Bosnische (Moslim-Kroatische) Federatie. Samen met Fikret Abdić stichtte Izetbegović in 1989 de Moslim Partij voor Demokratische Aktie (Stranka Demokratske Akcije, SDA). Hoewel Abdić bij de verkiezingen in 1990 werd gekozen nam Izetbegović het roer al snel van hem over.
Na de verkiezingen van 1990 vormde de SDA een regerings-coalitie met de Kroatische Nationalistische Partij (HDZ). Izetbegović bezette daarin de post van president (welke hij volgens de wettelijke overeenkomst een jaar mocht bezetten) en speelde een leidende rol in de Bosnische regering gedurende de drie jaar durende oorlog in deze voormalige Joegoslavische republiek.
Fikret Abdić verscheen weer op het toneel als rivaal van zijn voormalige partner door het vestigen van een machtsbolwerk in zijn geboortestreek Cazinska Krajina waar hij de Autonome staat van West Bosnië stichtte welke volledig omringd was door Servische troepen en welke strijd leverde met de Moslim regering in Sarajevo. De splintergroep van Abdić werd later opgeslokt door het leger vanIzetbegović.
Na een referendum over de onafhankelijkheid van Bosnië, dat werd gesteund door Bosnische moslims en geboycot door Bosnische Serviers, riep Izetbegović op 3 maart 1992 de onafhankelijkheid uit. Een drie jaar durende oorlog met Bosnisch Servie volgde.
Aanvankelijk won het Bosnisch-Servische leger op bijna alle fronten. De regering van Izetbegović verloor later ook alle steun van de Bosnische Kroaten. Uiteindelijk werd de Servische opmars tot staan gebracht doordat Izetbegović en Tuđman begin 1995 een vredesovereenkomst tekenden in Washington waarmee de vijandelijkheden tussen Moslims en Kroaten formeel beëindigd werden.
Izetbegović ondertekende in december 1995 het Dayton akkoord in naam van de Bosnische Moslim-regering.
In september 1996 werd hij herverkozen tot Moslim-president en bleef aan de macht tot juni 2000 toen hij, op 74-jarige leeftijd, bekend maakte dat hij afstand deed van het presidentschap van Bosnie.
Als een van de redenen voor zijn terugtreden noemde hij dat hij vond dat, hoewel de internationale gemeenschap hielp de omstandigheden in Bosnie te verbeteren dit echter werd bereikt ten koste van de Moslim bevolking en dat dit niet iets was waar hij mee kon leven.
Bosnische Serven en Kroaten hebben geprobeerd Izetbegović voor het oorlogstribunaal in Den Haag te krijgen op beschuldiging van genocide en andere misdaden gedurende de oorlog maar het hof verklaarde zich niet ontvankelijk.
Alija Izetbegović was gehuwd met Halida Repovac en samen hadden ze drie kinderen. Van de hand van Izetbegović verschenen diverse boeken. zijn publicatie Islam Between East And West is sinds 1984 een internationale best-seller. Andere werken omvatten The Islamic Declaration, Problems of Islamic Renaissance, My Escape to Freedom, Notes from Prison, 1983-1988 en heel recent zijn memoires in Inescapable Questions: Autobiographical Notes.
Izetbegović stierf op 19 oktober 2003 in Sarajevo aan verwondingen die hij opliep tijdens een val.
Citaat:
''Er kan geen vreedzame samenleving bestaan tussen het Islamitisch geloof en niet-Islamitische gemeenschappen en politieke instituties.
(There can be no peace or coexistence between the Islamic faith and non-Islamic societies and political institutions.)''
-- Uit "The Islamic Declaration".
Externe links:
