Alphen aan den Rijn

Huizen langs de Oude Rijn

Televisietoren

Alphen aan den Rijn is een middelgrote stad in Zuid-Holland, en ligt aan de Oude Rijn tussen Leiden, Gouda en Bodegraven.

Table of contents

1 Algemene gegevens
2 Transport
3 Geschiedenis
4 Etymologie
5 Monumenten
6 Attracties
7 Evenementen
8 Bevolking
9 Beroemde Alphenaren
10 Gemeentepolitiek in 2003
11 Externe link

Algemene gegevens

Alphen aan den Rijn ligt bij de samenvoeging van het kleine riviertje de Aar en de Oude Rijn, die vanaf Utrecht naar Leiden stroomt. Alphen wordt aan de oostzijde begrensd door de Gouwe en het Aarkanaal, en in het westen door de Heimanswetering. Alphen wordt doorsneden door de Oude Rijn. Er zijn vijf bruggen over de Oude Rijn, waarvan er twee alleen voor voetgangers toegankelijk zijn. De oppervlakte van de gemeente Alphen aan de Rijn bedraagt 57,68 km², waarvan 2,52 km² water. In 2002 had Alphen een inwoneraantal van 70.661. In oktober 2001 is Alphen aan den Rijn als Groenste stad van Nederland uitgekozen. In september 2002 werd Alphen aan den Rijn zelfs uitgeroepen als de Groenste Stad van Europa. Aan de Rijnhaven ligt een uitgebreid industrieterrein. Hier ligt ook de hoge PTT toren, die aan alle kanten van Alphen aan den Rijn te zien is.

Transport

Alphen aan den Rijn heeft een station aan de spoorlijn Utrecht - Leiden. Vanuit Alphen aan de Rijn kan ook per trein naar Gouda worden gereisd. In het verleden was er ook een spoorlijn van Uithoorn, via onder andere Nieuwkoop en Ter Aar naar Alphen, maar deze is opgeheven.

Vanuit Leiden is Alphen met de auto bereikbaar via Rijksweg N11, die momenteel (2003) wordt doorgetrokken tot Bodegraven en daar aansluiting zal geven op de snelweg naar Utrecht. Ter hoogte van Alphen is een aquaduct aangelegd in de Gouwe waar rijksweg 11 onderdoor gaat. Uit noordelijke richting is Alphen bereikbaar via een provinciale weg richting Haarlemmermeerpolder. Naar het zuiden loopt een lokale, maar drukke weg richting Gouda langs de Gouwe.

Geschiedenis

Het gebied bij Alphen aan den Rijn werd 2000 jaar geleden al bewoond.

In de Romeinse tijd was de Oude Rijn de hoofdtak van de Rijn. De rivier zette bij overstromingen zand en klei af, waardoor een landschap van oeverwallen en kommen ontstond. In Alphen is dit nog steeds herkenbaar in de naamgeving van de stadsdelen "Hoge zijde" en "Lage zijde", aan de linker- respectievelijk de rechteroever van de rivier.

Op de plek waar nu het centrum van Alphen aan den Rijn zich bevindt, stond in Romeinse tijden het castellum Albanianae. De Romeinen bouwden toen ook de eerste brug over de Oude Rijn. Vanaf de regering van de Romeinse keizer Claudius (41 - 54 na Chr.) waren hier afdelingen van het Romeinse leger gelegerd. De noordelijke grens van het Romeinse Rijk lag namelijk langs de Rijn, en hier werden dan ook door de Romeinen diverse versterkingen gebouwd. Zo zijn ook in het dichtbij gelegen dorp Zwammerdam resten van een Romeins castellum gevonden. Al in de Romeinse tijd ontwikkelde zich handel en nijverheid, waardoor Alphen aan den Rijn langzaam uitgroeide tot een belangrijk handelscentrum in de regio. Germaanse aanvallen maakten daar echter een einde aan in het jaar 240 na Chr.

Na een hoop strubbelingen en problemen met overstromingen, vooral in Utrecht en Leiden, werd de Oude Rijn in 1122 bij Wijk bij Duurstede afgedamd. De aftakking die eerst als "Lek" begon, werd de hoofdstroom van de rivier. Sindsdien trad de Oude Rijn niet meer buiten zijn oevers.

Het wapen van Alphen aan de Rijn bestaat uit zwarte achtpuntige ster op een wit wapenschild. Bovenop het schild staat een gouden kroon. Het schild wordt vastgehouden door twee gouden leeuwen. Het wapen was oorspronkelijk van de familie van Alphen, een tak van de familie van Kralingen. Ene Dirk van Cralingen (geboren voor 1189) had goederen in de buurt van Alphen en noemde zich nadien Van Alphen. In de 17e eeuw kwam Alphen verder tot bloei. Het was toen een pleisterplaats voor postrijders en handelsverkeer over land en water. Op gedeelten langs de Oude Rijn is nu nog het jaagpad te zien, waarlangs de trekschuiten werden voortgetrokken. De huidige gemeente Alphen aan den Rijn is gevormd in 1918. Toen werden de kleinere gemeenten Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn samengevoegd. In 1964 werd de gemeente uitgebreid met Zwammerdam.

De opvallende hefbrug bij de Gouwesluis over de Gouwe werd eind jaren 30 gebouwd. De Gouwe werd verbreed om de scheepvaartverbinding tussen Amsterdam en Rotterdam te verbeteren. Soortgelijke bruggen werden in Boskoop en Waddinxveen gebouwd. In de Tweede wereldoorlog zijn er springladingen bij de brug geplaatst om deze zo nodig op te blazen, hetgeen niet nodig bleek te zijn. Maar door blikseminslag is een van de ladingen toch ontploft. In de zeventiger jaren is de brug opnieuw fors beschadigd bij een aanrijding door een kraanwagen, die 1 meter te hoog was. Ter hoogte van de hefbrug voor het wegverkeer, ligt hier een draaibrug voor de trein.

Alphen aan den Rijn had voor de Tweede Wereldoorlog een kleine joodse gemeenschap. In 1930 woonden er in Alphen en omgeving 55 joden. Verreweg de meeste joodse zijn in oktober 1942 gedeporteerd en vervolgens vermoord, slechts enkelen overleefden de oorlog door onder te duiken. Aan het Raoul Wallenbergplein staat het joods monument met alle namen van de omgekomen joden. De joodse gemeente van Alphen is in 1947 opgeheven en bij die van Leiden gevoegd. De joodse begraafplaats is in 1964 geruimd, de stoffelijke resten zijn overgebracht naar de joodse begraafplaats te Katwijk. De synagoge werd overgenomen door de remonstrantse kerk. In 1980 werd onder de kerkvloer een kist met onder andere een chanoekia gevonden, een kandelaar die bij een joods feest wordt gebruikt. Deze kandelaar werd inzet van moeizame onderhandelingen tussen de Commissie Joods Erfgoed en de remonstrantse gemeente. De gemeente wilde de kandelaar in haar kerk plaatsen. De chanoekia belandde uiteindelijk in 1991 in het Yad Vashem-museum te Jeruzalem.

Vanaf 1950 begon de stad heel sterk te groeien. Er werden grote uitbreidingen aan de noordzijde van de stad gebouwd, die oorspronkelijk met afschuw als "die flats" werden bekeken door de oude Alphenaren. Vanaf de jaren 1990 werd ook een grote woonwijk ten zuiden van de spoorlijn gebouwd. Alphen ontwikkelde zich als een forensen stad, waar echter binnen de grenzen ook steeds meer werkgelegenheid kwam.

Etymologie

De naam Alphen is waarschijnlijk afkomstig van de naam van het Romeinse castellum Albanianae, dat "nederzetting aan het witte water" betekent.

Monumenten

Oudshoornse kerk: Een hervormde kerk aan de oever van de Oude Rijn, gesticht in 1665 door Cornelis de Vlaming
Remonstrantse kerk: Dit was vroeger een synagoge.
Korenmolen de Eendracht: Deze 11 meter brede stellingmolen dateert uit 1752 en was oorspronkelijk gebouwd aan het noordeinde van de rivier de Gouwe. De molen is in 1898 overgeplaatst naar Alphen a/d Rijn om een andere molen te vervangen. De molen is tot 1955 commercieel in dienst geweest, en is af en toe voor het publiek geopend.
Voormalig Raadhuis: In dit gebouw aan het Burgemeester Visserpark is momenteel de muziekschool gevestigd. Aan hetzelfde park ligt de villa Sonnehoeck uit 1920, wat een gemeentelijk monument is.
Stadhuis: In januari 2003 werd een nieuw stadhuis geopend dat van een revolutionair ontwerp is, naar de trends van deze tijd met veel openheid en glas.

Attracties

Vogelpark Avifauna: een groot vogelpark met veel groen en vijvers, een restaurant, en een grote speeltuin, eigendom van het Van der Valk concern. Het park is opgericht op 17 mei 1950.
Archeon: Een themapark over het levend verleden van Nederland. Met replica's van 43 gebouwen uit de prehistorie, uit de Romeinse tijd en uit de Middeleeuwen. Het park bestaat sinds 1993.
Recreatiepark Zegersloot: Fiets- en wandelgebied met kinderboerderij, en met een grote plas die is ontstaan door zandwinning, de Zegerplas.
Wet 'n Wild: Aan de Zegerplas kan men waterskiën en wakeboarden.
Groene Hart: Alphen aan den Rijn ligt midden in het Groene Hart. Er is een aantal langeafstandswandelingen in de omgeving uitgezet, onder andere langs de molenviergang richting Nieuwkooop.