Wie in Nederland bij een van de grotere gezindten het ambt van predikant wil uitoefenen moet een volledige universitaire studie theologie volgen, veelal van de protestantse signatuur waarin men wil werken. Daarna wordt de kandidaat in het ambt bevestigd. De kandidaat-dominee kan worden beroepen, dat wil zeggen, gevraagd worden een aanstelling te accepteren als predikant in een plaatselijke gemeente (kerkgemeenschap) binnen een van de protestantse denominaties. Is de aanstelling een feit dan wordt de dominee officieel in zijn nieuwe 'standplaats' ingezegend.

De belangrijkste functie van een dominee is die van 'dienaar van het Woord', in brede zin het opbouwen van geloof en christelijk leven van de gelovigen door middel van prediking vanuit de Bijbel. Daarnaast is pastoraat belangrijk (pastor is latijn voor herder, vergelijk pastor in de RK-kerk). Hierin wordt hij of zij bijgestaan door een team van ouderlingen en diakenen, de kerkeraad.

Andere traditionele domineestaken zijn het geven van bijbelstudie aan jongeren (catechisatie), het inzegenen van huwelijken, het voorgaan bij begrafenissen, het toedienen van de protestantse sacramenten doop en avondmaal, en in het algemeen het stimuleren en/of leiden van opbouwende activiteiten voor allerlei doelgroepen en doeleinden binnen de kerkelijke gemeente.

Vanouds was een dominee de spil van elke lokale kerk en werd er hoog tegen het ambt opgekeken. Later zijn de verhoudingen wat gewijzigd, maar nog altijd wordt de dominee meer gezien als de 'primus' (eerste) dan de 'primus inter pares' (eerste onder gelijken).

Lijst van bekende of prominente predikanten