De Europese Unie (of EU) is een politiek, economisch en juridisch samenwerkingsverband van een aantal Europese staten.

Het totale gebied van Europese Unie beslaat momenteel 3.235.000 km². In oktober 2001 had de Europese Unie 379 miljoen inwoners.

De EU is momenteel qua omvang de tweede economische eenheid in de wereld. In 1999 bedroeg het BNP 7.809 miljard euro. Alleen de Verenigde Staten hadden een groter BNP (8.729 miljard euro, 1999 equivalent).

Table of contents

1 Geschiedenis 1.1 Aanloop tot Europeanisme 1.2 Wederopbouw en eerste kiemen 1.3 Voortzetting van het proces 2 Doelstellingen 3 Lidstaten 4 Intergouvernementalisme of supranationalisme 5 De drie pijlers 6 Instellingen 7 Aanverwante onderwerpen 8 Externe links 9 Bronnen

Geschiedenis

Een heropleving volgde in 1941 met een manifest van de Italiaan Spinelli die -- na een kort verblijf in de cellen van Mussolini -- in Zwitserland een Europees Congres oprichtte. Hetzelfde enthousiasme maakte zich in die jaren meester van Winston Churchill, die in 1946 opriep tot een "United States of Europe" -- waarmee hij echter veel minder bedoelde dan Spinelli. Deze tweedeling tussen federalisme en supranationalisme bestaat nog altijd en was er ook de aanleiding toe dat het Verenigd Koninkrijk niet tot de eerste lidstaten van de Unie behoort. In plaats daarvan richtte het Verenigd Koninkrijk eerst de Europese Vrijhandels Associatie op.

Wederopbouw en eerste kiemen

Monnet deed zijn voorstel aan de Franse premier Pléven, die er niet op inging. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman echter was wel geïnteresseerd en zo ook de Duitse bondskanselier Konrad Adenauer, zodat Monnet, Schuman en Adenauer op 9 mei 1950 het Schuman Plan presenteerden: de eerste aanzet tot de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EKGS), die op 25 juli 1952 met zes landen van start ging (Nederland, België, Luxemburg, West-Duitsland, Frankrijk en Italië) en later uit zou groeien tot de Europese Unie.

Voortzetting van het proces

Zo is op 25 maart 1957 het verdrag van Rome ondertekend door België, Frankrijk, West-Duitsland, Nederland, Luxemburg en Italië. Die landen kwamen overeen vanaf die dag intensief samen te gaan werken op het gebied van handel. Er werden twee verdragen ondertekend.

Ondertekening van het verdrag van Rome. Bron: Audiovisual Library European Commission Waarschuwing: Deze afbeelding valt niet onder de GNU/FDL. Klik de afbeelding voor de exacte kopieerregels.

Eén van deze verdragen behelsde de oprichting van Euratom, een organisatie die de ontwikkeling en het gebruik van kernenergie binnen Europa controleert.

Het andere verdrag creëerde de Europese Economische Gemeenschap (EEG). Deze stond aan de basis van de huidige Europese Unie. Binnen de EEG werd gehandeld over de grenzen heen, zonder nadrukkelijke controles en zonder tolheffingen: er werd zodoende één gemeenschappelijke markt gevormd. Het EEG-verdrag bevatte bepalingen over landbouw, transportmogelijkheden, en economische relaties met niet-leden. Later zouden ook kapitaal en arbeidskrachten deel uitmaken van de gemeenschappelijke markt.

Eerder, in 1952, was de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) opgericht. Deze maakte de handel van materialen binnen Europa mogelijk.

In 1967 werden deze drie organisaties samengevoegd en werkten ze verder onder de naam Europese Gemeenschap (EG). Er was nu slechts één ministerraad die over al deze organisaties waakte en een Europees gerechtshof.

In 1986 werd de Single European Act getekend en bekrachtigd.

In de landen van de Europese Gemeenschap gaat op 1 januari 1993 het verdrag van Schengen in. Dat betekent dat de grenzen tussen de verschillende landen open gingen. Geen last meer van paspoorten laten zien, controles enz. Maar in oostelijk Europa gebeurde iets tegenovergestelds. Daar werd Tsjechoslowakije gesplitst in twee afzonderlijke staten: Tsjechië en Slowakije. Tsjechië met de hoofdstad Praag en Slowakije met als hoofdstad Bratislava. Na veel onderhandelingen ging deze verdeling in op 1 januari 1993.

Na bekrachtiging van het Verdrag van de Europese Unie door alle lidstaten wordt op 1 november 1993 de Europese Gemeenschap omgevormd tot de Europese Unie.

Zie ook: Geschiedenis van de Europese Unie

Doelstellingen

• Vrije handel van goederen en diensten tussen de lidstaten.
• Gemeenschappelijke douanetarieven voor de handel met niet-EU-landen. Een gemeenschappelijke opstelling in onderhandelingen over internationale handelsverdragen (ondermeer met de EFTA, via de EER).
• Geen grenscontrole tussen de lidstaten (het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn daarvan uitgezonderd).
• Ingezetenen van de lidstaten zijn vrij om overal binnen de EU te werken en te wonen, mits zij in hun eigen onderhoud kunnen voorzien.
• Ingezetenen van de lidstaten mogen overal binnen de EU aan lokale verkiezingen deelnemen en mogen overal deelnemen aan verkiezingen voor het Europese Parlement.
• Vrije beweging van kapitaal tussen lidstaten.
• Harmonisatie van nationale regels en bepalingen, bedrijfsrecht en merkregistraties.
• Een gemeenschappelijke munt, de euro (Groot-Brittannië, Zweden en Denemarken zijn daarvan uitgezonderd).
• Gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid.
• Samenwerking in misdaadbestrijding, onder andere door informatie uit te wisselen (via Europol en het Schengen Informatie Systeem), egalisering van definities van criminele vergrijpen en versnelde uitleveringsprocedures.
• Een gemeenschappelijk buitenlandbeleid.
• Een gemeenschappelijk beveiligingsbeleid, een 60.000 man sterke Snelle Interventie Macht die als vredesmacht kan opereren, een militaire staf en een satelliet centrum (voor het vergaren van inlichtingen).
• Een gemeenschappelijk asiel- en immigratiebeleid.
• Harmonisatie van indirekte belastingen, de BTW.
• Een fonds voor de ontwikkeling van achtergebleven regio's.
• Fondsen voor programma's in kandidaatlanden, (andere) Oost-Europese landen en in ontwikkelingslanden.
• Fondsen voor research.

Lidstaten

Staten die wensen toe te treden tot de Europese Unie:
Bulgarije -- Cyprus* -- Estland* -- Hongarije* -- Letland* -- Litouwen* -- Malta* -- Polen* -- Roemenië -- Slowakije* -- Slovenië* -- Tsjechië* -- Turkije

In december 2002 werd in Kopenhagen besloten tien van de kandidaatleden uit te nodigen om in 2004 toe te treden (gemarkeerd met *). Voor Bulgarije en Roemenië wordt als werkdatum 2007 gehanteerd. Voor toetreding van Turkije is nog geen datum bepaald.

Intergouvernementalisme of supranationalisme

Supranationalisme (zie ook federalisme) is een andere methode van besluitvorming. Hier ligt de macht bij onafhankelijke afgevaardigden van de regeringen of van gekozen vertegenwoordigingen. Lidstaten hebben nog steeds macht, maar moeten deze delen met andere instanties. Bovendien worden beslissingen nu bij meerderheid van stemmen genomen. Het kan dan ook gebeuren dat een lidstaat, gedwongen door andere lidstaten, een beslissing tegen zijn wil moet uitvoeren.

Beide vormen van besluitvorming hebben aanhangers binnen de EU. Voorstanders van supranationalisme redeneren dat dit het proces van integratie kan versnellen. Wanneer beslissingen de unanieme goedkeuring van alle betrokken regeringen vereisen, kan het jaren duren voor een besluit valt, als het er al ooit van komt. Voorstanders van intergouvernmentalisme argumenteren dat supranationalisme de souvereiniteit en het democratisch gehalte van afzonderlijke staten in gevaar brengt en menen dat de legitimeit van gemeenschappelijke besluiten alleen afgeleid kan worden van de legitimiteit van de nationale regeringen. Frankrijk is traditioneel een voorstander van een intergouvernmentele EU geweest. Dit geldt ook voor Euroskeptische landen als Groot-Brittannië en Denemarken. Landen als België, Duitsland en Italië neigen meer naar de supranationale benadering. In de praktijk balanceert de EU tussen beide extremen. Deze balans is echter een moeizaam compromis, dat vaak tot ingewikkelde besluitvormingsprocedures leidt.

Sinds maart 2002 staat herziening van deze balans weer op de politieke agenda. De Conventie over de Toekomst van Europa zal met wijzigingsvoorstellen komen. Deze voorstellen moeten daarna door een Intergouvernementele Raad (Engels: Intergouvernmental Conference, IGC) bekrachtigd worden.

De drie pijlers

Instellingen

• Europees Parlement
• Europese Commissie
• Raad van de Europese Unie
• Hof van Justitie van de Europese Unie
• Europese Rekenkamer
• Europese ombudsman

• Europese Centrale Bank
• Europese Investeringsbank
• Europees Investeringsfonds

• Europees Economisch en Sociaal Comité
• Comité van de Regio's

• Cedefop - Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding
• EUROFOUND- Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden
• EMA - Europees Milieu Agentschap
• ETF - Europese Stichting voor Opleiding
• EWDD - Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving
• EMEA - Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling
• HBIM - Harmonisatiebureau voor de Interne Markt (Merken, Tekeningen en Modellen)
• EU-OSHA - Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk
• CBP - Communautair Bureau voor plantenrassen
• CdT - Vertaalbureau voor de organen van de Europese Unie
• EUMC - Europees Waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat
• EAR - Europees Bureau voor wederopbouw
• EFSA - Europese Autoriteit voor voedselveiligheid
• EMSA - Europees Agentschap voor maritieme veiligheid
• EASA - Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart

• ISS - Europees Instituut voor veiligheidsstudies
• EUSC - Satellietcentrum van de Europese Unie

• Europol - Europese Politiedienst
• Eurojust - Europees orgaan ter versterking van de justitiële samenwerking

Externe links

• Officiële website: europa.eu.int
• Informatie over de EU, o.a. geschiedenis en overzicht van regeringsleiders www.europortaal.nl
• Op zoek naar Europa (verkiezingen EP, juni 2004)