De Grieks-Orthodoxe kerk is de nationale kerk van Griekenland en Cyprus. Het is een van de Orthodoxe kerken, waar onder meer ook de Russisch Orthodoxe kerk en de Roemeens Orthodoxe kerk toe behoren. Na de Rooms Katholieke Kerk vormen de Orthodoxe kerken de grootste kerk ter wereld.
Oorsprong van de Grieks Orthodoxe kerk
Het christendom onstond in het Hellenistische oostelijke deel van het Romeinse Rijk. Het Koine Grieks was de lingua franca in dit deel van het rijk, en onder andere de christelijke geschriften die vaak het Nieuwe Testament worden genoemd, zijn dan ook in het Grieks overgeleverd, alsmede de Septuaginta. Als zodanig kan de vroege kerk, waar later vele afsplitsingen en richtingen van zijn ontstaan, judeo-helleens genoemd worden, met als oorsprong de kerk van Jeruzalem, want van daar uit werd het Evangelie verspreid. Toen Constantijn de Grote zich tot het christendom bekeerde, waarmee een groter deel van het Romeinse Rijk geleidelijk ook christelijk werd, lag het zwaartepunt ook in het oostelijk deel van het rijk. Constantinopel werd hoofdstad van het rijk. Het concilie van Nicea dat veel van de koers van het christendom bepaalde, was in Klein-Azie. Voor meer dan 1000 jaren bestond het Byzantijnse Rijk met Constantinopel als hoofdstad, tot de val van Constantinopel in 1453, toen de Ottomanen het veroverden. Tijdens het concilie van 381 werd vastgelegd, dat het patriarchaat van Rome op de eerste plaats stond, dat van Constantinopel op de tweede, en dat van Alexandrie op de derde plaats. Het vierde Concilie van Chalcedon bevestigde deze rangorde. Tot het Grote Schisma van 1054 was er een eenheid tussen de kerk van Rome en die van Constantinopel. Hiermee is duidelijk, dat de gemeenschappelijke wortels van de Grieks Orthodoxe kerk en de Rooms Katholieke kerk zeer diep zijn: voor meer dan een half millennium vormden zij een kerk.
Organisatie en presentie van de Grieks Orthodoxe kerk
De kerk is net zoals de Rooms-Katholieke kerk sterk hierarchisch van structuur. Aan het hoofd van alle orthodoxe kerken staat de eucumenische patriarch van Constantinopel. De tweede patriarch in de rangorde is de patriarch van Alexandrië, die tevens de patriarch van de Grieks Orthodoxe kerk is voor de rest van Afrika. De afzonderlijke landen, zoals Griekenland en Cyprus, hebben hun eigen aartsbisschoppen. De beroemdste Grieks Orthodoxe aartsbisschop van Cyprus was bijvoorbeeld Makarios. Hij had tevens een politieke rol. Alle bisschoppen van de kerk vormen de heilige synode. De permanente synode wordt gevormd door twaalf bisschoppen.
In Griekenland zelf is de speciale positie van de Grieks Orthodoxe kerk zelfs in de grondwet vastgelegd. Overal waar Grieken in de diaspora zijn, is ook de Grieks Orthodoxe kerk aanwezig, zoals in Nederland, Verenigd Koninkrijk, Australie en de Verenigde Staten van Amerika. De Grieks-Orthodoxen hebben ook een sterke aanwezigheid in Israel, met name in de christelijke wijk van Jeruzalem waar al Grieken wonen sinds de tijd van Alexander de Grote. Zij vormen ongeveer 40% van het christendom in Israel, en zijn ook de belangrijkste particuliere grootgrondbezitters in dit land. In Libanon zijn er twee gebieden die overwegend Grieks Orthodox zijn, waarvan een wat kleinere ten oosten van de hoofdstad Beiroet en een grotere ten zuiden van de stad Tripoli. Verder is er in het zuidoosten van Libanon, deels aan de grens met Syrie, een gebied waar gemengd Druzen en Grieks orthodoxen leven. Deze gebieden zijn religieus gezien als het ware enclaves.
Gebruiken en rituelen binnen de Grieks Orthodoxe kerk
Iconen zijn belangrijk binnen de kerk. Kerkgangers zullen vaak na het binnenkomen in de kerk eerst een icoon kussen. Er is veel strijd geweest rondom de iconen die in de Grieks Orthodoxe kerk gebruikt worden. De zogenaamde iconoclasten wierpen tegen, dat het vereren van iconen een vorm van afgoderij was. De iconenstrijd nam ongeveer een eeuw in beslag en werd in 843 beslecht ten gunste van de iconenvereerders.
De liturgie van de Grieks Orthodoxe is zeer oud. Belangrijk is het liturgikon van Chrisostomos.
Het kruis dat de Rooms Katholiek slaat, gaat van voorhoofd via linkerschouder naar rechterschouder, dat van de Grieks Orthodox gaat hieraan gespiegeld van voorhoofd via rechterschouder naar linkerschouder. Grieks Orthodoxen zullen veelal een kruis slaan, als zij in de buurt van een kerk komen. Zo kan men een buschauffeur die een stijle helling afrijdt bij een druk verkeerskruispunt een kruis zien slaan, als er een kerk bij dit kruispunt staat.
Iedere Griek heeft een heilige waar hij of zij naar genoemd is. De dag van die heilige heet de naamdag, en het jaarlijks vieren van deze naamdag is belangrijker dan het vieren van de verjaardag.
Het Grieks Orthodoxe paasfeest is belangrijker dan andere feesten zoals kerstmis. Vanwege een andere overlevering, valt het pasen op een andere datum dan het pasen in bijvoorbeeld Nederland.
Belangrijke zaken binnen de Grieks Orthodoxe kerk
