De meest in het oog springende vernieuwingsbeweging in de moderne beeldende kunst is ongetwijfeld het Impressionisme geweest. Niet alleen als revolterende beweging, tegenover het toen algemeen aanvaarde en officieel erkende academisch Classicisme, maar ook als totaal nieuwe stijltechnische conceptie.
De beweging kreeg haar naam in 1874 door een toevallig journalistenartikel. De revolterende beweging was echter al een tiental jaren oud en Edouard Manet had toen al een paar keer de herrie op gang gebracht, tegenover de officiële salonjury's. Zijn "Absintdrinker" werd "gerefuseerd" al in 1859, terwijl zijn "Olympia" en zijn Déjeuner sur l'herbe zulkdanig schandaal verwekten, dat ze aanleiding gaven tot het 1e Salon des Refusés in 1863.
Voordien, in 1855, werd de "Begrafenis te Ornans" van Gustave Courbet geweigerd en had men, in 1850, de Barbizon-schilders al uitgescholden voor "Onverschoonde democraten".
Eerst 11 jaar na het 1ste "Salon des Refusés" zou het impressionisme, als dusdanig, in beeld komen en dan nog uit onverwachte hoek. Geleid door Edgar Degas en Pierre-Auguste Renoir hadden 31 jonge Franse schilders 165 werken samengebracht in het atelier van de fotograaf Nadar, in de Boulevard des Capucines 35, te Parijs. Ze hadden zich verenigd in een "Societé anonyme coopérative d'artistes peintres, sculpteurs, graveurs, à capital et personnel variables". Ze openden hun expositie op 15 april 1874, precies een maand voor de opening van het officiële "Salon". Naast de voornoemde initiatiefnemers, exposeerden ook Paul Cézanne, Claude Monet, Berthe Morisot, Alfred Sisley, Camille Pissarro, Eugène Boudin, Adolphe Félix Cals, Félix Bracquemond, Stanislas Lépine, Henri Rouart ea.
De expositie wekte schandaal, zowel omwille van de onverwacht banale onderwerpkeuzes als omwille van de onaanvaardbare stijltechnieken. In het Parijse blad "Charivari" van 25 april 1874, wilde de journalist-criticus Louis Leroy het ophefmakende doek van Claude Monet "Impression du soleil levant" ridiculiseren en noemde hij de exposanten "Les impressionistes".
Het impressionisme had zijn naam eindelijk gekregen en het zou nu, tot 1886, in 10 exposities over 12 jaar, zijn geruchtmakende weg gaan over en langs eindeloze discussies.
Qua inhoud en techniek was het impressionisme dus een reactiebeweging tegen de heersende conservatief classicistische opvattingen van de salonjury's. De bedoeling bij de jongeren was het onmiddellijke beeld weer te geven van het direct geziene en op dat moment precies. Er was dus geen sprake meer van de fijn afgelijnde tekening van de voorwerpen. Zelfs bij de onderwerpkeuze richtte men zich tot het alledaags leven, ver weg van elke allegorie of enig nationalistisch triomfalisme. Vooral de kleurenverdeling, of de menging ervan, wordt totaal anders aangepakt. De elementaire kleuren worden in los naast elkaar geplaatste toetsen op doek gebracht, zodat ze op afstand de gewenste kleurvariaties vormen en aldus subtielere nuancering toelaten. Belangrijk was hierbij niet meer de stoffelijke preciesheid van de vormen in de natuur, dan wel de kleurrijke oplossing die zon, licht en lucht als indruk weergeven.
De impressionisten noemden zichzelf "Illuministen"en hebben de scheldnaam ïmpressionisten later als geuzennaam aangenomen. Lang vóór dit speelde waren deze schilders al buiten bezig en probeerden het juiste licht van dat juiste moment weer te geven (vanaf 1863). Hoe zijn zij ontstaan? Waarschijnlijk door de uitvinding van de tube (door Geoffrey Rand in 1836)Al in 1838 waren er 3 Engelse firma's die verf in tuben op de markt brachten. en daarmee de schilders de gelegenheid gaven om buiten te werken. Vóór die tijd werd de verf in dierlijke blazen meegenomen, maar die laten zuurstof door en de verf hardt uit. Door de tube kregen ze de kans om direct buiten te werken en de toenmalige belangstelling voor licht deed de rest ( De kleurenleer van Chevreuil is dan al bekend).
Schilders die over het algemeen (geheel of gedeeltelijk) tot de stroming van het (neo/post-)impressionisme worden gerekend zijn:
