Iran

De meest gesproken taal is het Perzisch, een Indo-Europese taal. De helft van de bevolking heeft echter een andere taal als moedertaal. De grootste groep zijn de sprekers van het Turkse Azeri in het noordwesten rond Tabriz. Langs de grens met Irak wordt Koerdisch en Arabisch gesproken.

Table of contents

1 Geschiedenis

1.1 De Meden
1.2 Het Oud-Perzische rijk
1.3 Alexander de Grote
1.4 De Diadochen
1.5 De Parthen
1.6 Het Nieuw-Perzische rijk
1.7 De Arabische verovering
1.8 De Pahlavi monarchie
1.9 Mossadegh
1.10 De Ayatollah's

2 Huidige politieke situatie in Iran
3 Politieke tegenstellingen
4 Geografie
5 Geologie
6 zie ook

Geschiedenis

Iran (Perzië) heeft een bijzonder lange geschiedenis en kan met recht één van de bakermatten van de beschaving genoemd worden.

De Meden

Zo rond 628 v. Chr wordt er iets vernomen van Fraortes, koning van Medië, die in 625 v. Chr opgevolgd wordt door koning Cyaxares die de opdringende Skythen terugdrijft. In Perzië leeft nu waarschijnlijk de al of niet legendarische Zarathoestra, de grondlegger van het mazdeïsme. De twee rijken bestaan naast elkaar maar na de val van Ninevé wordt Medië de leidende macht. Maar in 559 v. Chr. weet koning Cyrus I (Kiros) vanuit Perzië een opstand te beginnen die tot samenvoeging zal leiden.

Het Oud-Perzische rijk

In 539 v. Chr verovert Cyrus II de Grote, die eerst de overheersing door de Mediërs afgeschud had, Babylon. Dit betekent dat de Perzen de dominerende macht in het Midden-Oosten worden. Zij bouwen deze positie geleidelijk uit totdat zij een rijk van ongekende omvang regeren. Het omvat niet alleen het huidige Iran maar ook Irak, Turkije, Syrië, Palestina, Egypte, Afganistan en delen van Pakistan. Pogingen om ook de Griekse stadstaten te onderwerpen slagen echter niet geheel. Het huidige Griekenland blijft vrij.

De voornaamste godsdienst van het Perzische rijk is het Zoroastrisme, een vroege vorm van monotheïsme. Kunst, kultuur en wetenschap komen tot grote bloei in het uitgestrekte rijk.

Alexander de Grote

In 330 v. Chr weet de koning van Macedonië Alexander de Grote van de interne zwakte van het Perzische rijk gebruik te maken en verovert tot ieders verbazing in korte tijd het hele rijk. Na zijn vroege dood valt het rijk echter uiteen in een aantal rijken van zijn opvolgers, de Diadochen. In deze deelstaten is de invloed van de Griekse cultuur goed te merken.

De Diadochen

De Parthen

In 250 v. Chr neemt Arsaces, de leider van een volksstam die bekend staat als de Parthen, de macht over in Perzië. Zij woonden voordien in de steppe ten oosten van de Kaspische Zee. Hoewel hiermee her Griekse element wat op de achtergrond komt, hebben de Parthen in de vier eeuwen van hun heerschappij innig contact gehad met het belendende Romeinse rijk. Soms was dat in de vorm van oorlog, vooral Armenië was daarbij een twistappel, maar vaak -vooral later- ook in de vorm van handel en goede betrekkingen. In 226 na Chr. slaagde een autochtone (Perzische) vazal van de Parthen er eindelijk in het Parthische juk af te werpen en stichtte het Sassanidenrijk.

Het Nieuw-Perzische rijk

Het Nieuw-Perzische rijk van de Sassaniden was inwendig veel beter georganiseerd dan zijn Parthische voorganger. Het voerde ook een veel agressievere politiek jegens zijn grote buur in het westen, het Romeinse (later: Byzantijnse) rijk en heeft in niet geringe mate bijgedragen aan het onvermogen van de Romeinse keizers om de Germaanse invasies het hoofd te bieden.

Na de komst van het Christendom kreeg deze confrontatie ook een religieuze kant, omdat Perzië vast hield aan het Zoroastrisme en Christenen er bij tijd en wijle vervolgd werden. In het begint van de 7e eeuw, de tijd van Heraclius, slaagden de Sassaniden erin een groot deel van de Byzantijnse provincies in het Midden-Oosten (onder meer Egypte) te veroveren. Heraclius wist met grote moeite de heiligdommen van Jeruzalem, Antiochië en Alexandrië weer terug te veroveren, en bracht de Sassaniden een grote slag toe. Het gevolg was dat beide rijken elkaar aan het rand van de uitputting brachten. Het is op dat moment dat van volkomen onverwachte kant een nieuwe veroveraar zich aanmeldde: de Islam.

Huidige politieke situatie in Iran

Iran is een theocratische republiek. De staatsinrichting en de politiek zijn zeer gecompliceerd. Zeer simpel gezegd, heeft Iran twee regeringen: een religieuze regering en een democratisch gekozen regering.

Het staatshoofd is president Mohammad Khatami (sinds 3 augustus 1997. De president wordt verkozen voor een periode van vier jaar volgens een absolute meerderheid. De president benoemd en overziet de ministerraad, die uit 22 ministers bestaat.

De hoogste leider en geestelijk leider (Iraans: Rahbar) is Ayatollah Ali Khamenei (sinds 4 juni 1989). Hij is voor het leven benoemd. Onder de verantwoordelijkheid van de geestelijk leider vallen onder andere de rechtsspraak, het leger en controle over de media.

De geestelijk leider wordt bijgestaan door een raad van twaalf mannen, de Raad der Hoeders. Deze raad bestaat uit zes religieuze leden en zes rechters in het geestelijk recht, de Sha’ria.

Het parlement (majlis-e-shura-e eslami) bestaat uit 290 volksvertegenwoordigers, die door het volk gekozen worden. Zij worden voor een periode van vier jaar verkozen.

Het volk kiest ook een Vergadering van Experts, die uit 86 geestelijken bestaat. Deze vergadering benoemd de geestelijk leider.

Ook andere geestelijken hebben politieke invloed, ook al hebben zij geen zitting in een van bovengenoemde raden of vergaderingen. Door het uitspreken van een fatwa of religieus decreet leggen zij hun volgelingen op hoe te handelen. Onder deze geestelijken zitten ook progressieven, die bijvoorbeeld voor meer rechten voor vrouwen zijn.

Politieke tegenstellingen

In het algemeen zijn de geestelijken conservatief en zeer streng gelovig. Zij baseren hun principes en wetgeving op de koran. De leden van het parlement zijn in het algemeen wat progressiever. Zij willen een minder strenge interpretatie van de Islam, met meer persoonlijke vrijheid.

Een groeiende meerderheid van de bevolking kan zich ook niet vinden in de rhetoriek van de geestelijken (anti-Amerika, anti-Israël). De bevolking, die voor meer dan de helft jonger is dan twintig jaar, wil graag economische hervormingen zien om de werkloosheid tegen te gaan. De geestelijken doen hier echter weinig aan, wat de ontevredenheid bij de bevolking vergroot.

Een nieuwe revolutie, die de geestelijken moet verdrijven, wordt door kenners dan ook niet ondenkbaar geacht.

De verkiezingen van 20 februari 2004 zijn door veel kiezers geboycot. Zij protesteren hiermee tegen de conservatieve krachten, zoals de Raad der Hoeders die verbood dat progressieve kandidaten zich verkiesbaar konden stellen.

Geografie

Geologie

Iran ligt op het zuidelijke deel van de Euro-Aziatische plaat, een deel van de aardkorst dat ingeklemd ligt tussen de Turkse plaat in het westen, de Arabische plaat in het zuiden, de Indiase plaat in het oosten en de rest van de Euro-Aziatische plaat in het noorden. Door de langzame bewegingen van deze delen van de aardkorst ten opzichte van elkaar worden er langs de breuken in Iran spanningen opgebouwd die zich ontladen in de vorm van sterke aardbevingen.

Belangrijke aardbevingen van de laatste jaren:

26 december 2003 om 02:56 Nederlandse tijd (05:27 Iraanse tijd). De magnitude is 6,7 op de schaal van Richter. De haarddiepte wordt geschat op 33 km. De aardbeving vond plaats nabij de historische stad Bam, waarvan een groot deel is verwoest. Begin februari 2004 wordt het aantal slachtoffers geschat op 43.000 doden en vele gewonden.
22 juni 2002, 02:58 UTC, magnitude 6,5. Lokatie ongeveer 250 km ten westen van Teheran.
14 maart 1998 19:40:27 UTC 30.05 N 57.64 E (EMSC), 's Nachts om 00:10 lokale tijd vond een krachtige beving met magnitude 6,9 plaats in centraal Iran nabij de Kuhbanan breuk. Het hypocentrum is gelokaliseerd in de korst op een diepte tussen de 10 en 33 km.
10 mei 1997, 07:57 UTC, in het noordoosten van Iran, magnitude 7,1. Er vielen meer dan 2400 doden.
20 juni 1990 werd Rasht getroffen door een zware aardbeving met een kracht van 7,7 op de schaal van Richter. Er vielen 50.000 doden, 400.000 mensen raakten dakloos.

In februari 2003 wordt in Iran uranium aangetroffen op 200 kilometer afstand van de stad Yazd. Er wordt meteen een fabriek gebouwd om het uranium te winnen.

zie ook

Koningen van Perzie

Bron: Het gedeelte over aardbevingen op deze pagina is in de oorspronkelijke vorm afkomstig van de website van het KNMI