(Rome 23 september 63 v. Chr - Nola 14 n. Chr.), was de eerste keizer van Rome van 27 v.Chr tot 14 n.C
Keizer Augustus (Gaius Octavianus) is in het jaar 63 v. Chr. in Rome geboren. Hij was een achterneef van Julius Caesar die hem al vroeg adopteerde, zijn naam werd toen Gaius Julius Caesar Octavianus.
Na de moord op Julius Caesar door Brutus en Cassius in 44 v. Chr, ontbrandde in Rome een machtsstrijd tussen Marcus Antonius (consul van Caesar), legeraanvoerder Lepidus en de toen 18-jarige Gaius Octavianus (die door Caesar testamentair was benoemd tot opvolger). Zij besloten Rome 5 jaar lang gezamenlijk te leiden; het zogenaamde triumviraat.
Politiek succes was er voor Antonius en Octavianus, toen zij gezamenlijk Brutus en Cassius uitschakelden in de Slag bij Philippi (42 v. Chr). Lepidus werd uit hun Driemanschap gezet. Om hun onderlinge band te versterken trouwde Marcus Antonius met Octavia, de zus van Octavius.
Marcus Antonius had echter al snel een verhouding met de koningin van Egypte, Cleopatra. De machtsstrijd tussen de twee rivalen Antonius en Octavianus laaide op en mondde in 31 v. Chr uit in een oorlog.
In een zeeslag voor de Griekse kust versloeg een leger van Octavianus het leger van Cleopatra en Antonius. Antonius en Cleopatra vluchtten naar Egypte en pleegden daar zelfmoord. De zoon die Cleopatra nog had van Julius Caesar, Caesarion, werd vermoord.
Octavianus lijfde Egypte in bij het Romeinse Rijk en maakte zich meester van zijn goedgevulde schatkist. Daarmee werd Octavianus op 32-jarige leeftijd de onbetwiste heerser over het Romeinse Rijk. Dit was in het jaar 31 v. Chr.
Octavianus macht nam langzaam toe en in 27 v. Chr. kende de Senaat hem de eretitel "Augustus" (De Verhevene) toe. De regeringsvorm die toen ontstond wordt wel het "principaat" (keizerschap) genoemd.
Naast Augustus bleef ook de senaat bestaan, zijn desondanks niet geringe macht berustte op de volgende elementen:
- Hij beschikte over het vetorecht in de Senaat
- Hij was opperbevelhebber van het leger
- Hij werd opperpriester (Pontifex Maximus) van de Romeinse kerk
Augustus wilde oorlog en onrust in het Romeinse Rijk vermijden. Door wegen aan te leggen kon het Romeinse leger snel ter plaatse zijn om opstanden de kop in te drukken. Op zee werd de handelsvloot beschermd tegen piraten. De periode van 200 jaar van vrede die aanbrak in het Romeinse Rijk wordt wel de Pax Romana genoemd. Augustus vond dat er alleen maar vrede kon heersen in een behoorlijk begrensd rijk dat ten dienste moest staan van een schitterende economische en culturele ontwikkeling. De handel, de industrie en de landbouw namen in deze periode een bijzonder hoge vlucht rond de Middellandse Zee. Augustus stierf in 14 n.C. tijdens een reis naar Campanië; hij was 76 jaar oud en had 45 jaar geregeerd. Een zelfgeschreven overzicht van zijn daden (Res Gestae divi Augusti) werd als inscriptie voor zijn mausoleum en op ander plaatsen in het rijk aangebracht.
