De op 7 augustus 1876 in Leeuwarden geboren Margaretha Zelle werd op 15 oktober 1917 op het polygoon te Vincennes gefusilleerd als Mata Hari.
Films en toneel
Er is iets vreemds aan de hand met Mata Hari. Iedereen kent haar naam; slechts weinigen haar levensloop. En dat terwijl dat leven liefst vijf keer in verschillende landen werd verfilmd, met, achtereenvolgens, Magda Sonja, Greta Garbo, Zsa Zsa Gabor, Jeanne Moreau en Silvia Kristel in de hoofdrol. Fie Carelsen (bij haar vijfentwintigjarig jubileum in 1931) en Els van Rooden (bij Toneelgroep Centrum) brachten haar op het Nederlandse toneel tot leven en Josine van Dalsum gaf haar gestalte in een 4-delige tv-serie. Zelfs werd er ooit een grote Broadway-musical an haar opgedragen. Al deze produkties hadden één ding gemeen: het werden onbarmhartige flops. De vraag wie er eigenlijk van Mata Hari houdt lijkt dan ook gerechtvaardigd. Het antwoord is snel gegeven: schrijvers en regisseurs zijn gek op haar.
Tussen de lakens
Geen wonder. Haar leven laat zich lezen als een hoogst dramatische roman vol hoogte- en dieptepunten: geboren in 1876 als Margaretha Geertruida Zelle in Leeuwarden, waar haar vader een hoedenwinkel had. Ze krijgt Franse, Duitse en Engelse privé-lessen en komt na de scheiding van haar ouders in Leiden terecht. In 1895 trouwt ze de KNIL-kapitein Rudolph MacLeod, vestigt zich in Amsterdam en krijgt een zoon. Een paar jaar later vertrekt het paar naar Nederlands-Indië, waar het zoontje overlijdt. Kort daarop breekt de levensfase aan die haar wereldfaam zal bezorgen. Ze scheidt van Rudolph en vestigt zich als de naaktdanseres Mata Hari (Maleis voor: Oog van de dag oftewel zon) in Parijs. Ze wordt al snel beroemd tot ver buiten de Lichtstad. Optredens in Wenen, Monaco, Madrid, zelfs de Scala in Milaan volgen. Minstens zo fameus is haar levenswandel; aangezien ze voor hogere militairen en leden van het corps diplomatique ook tussen de lakens veel entertainment heeft te bieden, is ze een veelbegeerde courtisane, zoals dat destijds zo fraai werd genoemd.
Doodvonnis
In 1917 wordt ze in Frankrijk na een proces ter dood veroordeeld wegens hoogverraad aan de Duitsers. Haar executie volgt snel. Later wordt het doodvonnis heftig bekritiseerd (ook uit Nederland komen protesten) - er moest een zondebok worden gevonden - en mede daardoor heeft Mata Hari's naam over de hele wereld bekendheid gekregen.
