Natuurbescherming

Natuurbescherming

Natuurbescherming is het streven om landschappen of landschapselementen met kenmerken van een wereld zonder menselijke bemoeienis (oorspronkelijkheid) te bewaren, te herstellen of te ontwikkelen. Ook het beschermen van die kenmerken, zoals de aanwezigheid van bepaalde soorten valt eronder.

Het idee van natuurbescherming ontstaat in de Verenigde Staten van Amerika rond 1860 wanneer daar plannen worden gemaakt om ongerepte gebieden tot nationaal park te verklaren. In 1870 maakt de Amerikaanse overheid hiermee een begin door hier een bureau voor op te richten. Het eerste nationale park is Yellowstone National Park dat wordt gesticht in 1872.

Europa volgt later. In Duitsland wordt in 1870 het woord Naturschutz voor het eerst gebruikt door Rudorff. Conwentz en Wetekamp werken deze ideeën verder uit in pleidooien voor Naturdenkmäler rond 1900. Rond de eeuwwisseling worden ook de eerste natuurparken in Europa gesticht.

Table of contents

1 Natuurbescherming in Nederland

1.1 Organisaties in Nederland
1.2 Overheidsbeleid

2 Europa
3 Internationaal
4 Literatuur

Natuurbescherming in Nederland

In Nederland werd het eerste natuurreservaat gesticht in 1906. Het Naardermeer werd na een actie van onder anderen Heimans en Thijsse aangekocht. Het leidde gelijk tot de oprichting van Natuurmonumenten (let op de overeenkomst met het Duitse woord Naturdenkmäler).

Welke natuur er nu precies beschermd worden en op welke manier dat moet gebeuren, daar verschillen de meningen in Nederland nogal over. De één vindt dat zeldzame natuur beschermd moet worden, maar de ander vindt dat juist dat de mens met zijn handen van de natuur af moet blijven. Wanneer de ideeën binnen de natuurbeschermingsbeweging gesystematiseerd worden, blijken er drie belangrijke visies te bestaan:

Het herstellen of reconstructueren van zelfregulerende oernatuur, ook wel wildernis genoemd. In Nederland wel de Natuurontwikkelingsvisie genoemd.
Het bewaren van oude cultuurlandschappen die dateren uit een tijd dat de menselijke invloed minder verstrekkend was en daarbij belangrijk natuurlijke en/of esthetische kwaliteiten hebben. Deze visie wordt in Nederland de Klassieke Natuurbeschermingsvisie genoemd
Het zoeken naar wegen om huidige menselijk handelen zo vorm te geven dat er nieuwe mogelijkheden voor natuur ontstaan. Deze visie wordt in Nederland de Functionele Natuurvisie genoemd.

Tussen de aanhangers van de verschillende visies is veel en hartstochtelijk gediscusseerd.

Organisaties in Nederland

Op het gebied van het beheren van Natuurreservaten zijn de volgende organisaties van groot belang. Samen beheren ze bijna al het Nederlands natuurgebied:

Staatsbosbeheer:
Deze organisatie is opgericht eind 19e eeuw door de Nederlandse Staat voor het aanplanten en onderhouden van bossen voor houtproductie. Dit gebeurde destijds voor een belangrijk deel op ontgonnen heidevelden. Ook in duingebeiden werden bossen aangelegd. Sinds het begin van de twintigste eeuw heeft Staatbosbeheer ook natuureservaten: het eerst was de Muy op Texel. Aangezien bossen bij veel mensen een natuurervaring oproepen is het beschermen van natuur door een bosbouwer niet zo'n onlogische stap. Momenteel heeft Staatsbosbeheer het grootste areaal natuurterrein. Externe link: http://www.staatsbosbeheer.nl/
Vereniging Natuurmonumenten:
Dit is de grootste en oudste particuliere beheerder van natuurterrein.
Provinciale Landschappen
Dit zijn particuliere natuurtereinbeherende instanties op provinciaal niveau. Elke provincie heeft zijn eigen "landschap." Ze zijn voornamelijk opgericht in de jaren '20 en de jaren '30 van de 20e eeuw toen de ontginningen een hoge vlucht begonnen te nemen en er veel gebieden "veiliggesteld" moesten worden. Veelal heeft Natuurmonumenten een belangrijke bijdrage gehad in de oprichting ervan. De provinciale landschappen zijn als rechtspersoon een stichting, met uitzondering van It Fryske Gea, dat een vereniging is. Er zijn de volgende provinciale landschappen (oprichtingsjaar):
- Stichting Het Utrechts Landschap (1926)
- Stichting Het Gelders Landschap (1929)
- Vereniging It Fryske Gea (1930)
- Stichting Het Limburgs Landschap (1931)
- Stichting Het Noordbrabants Landschap (1932)
- Stichting het Overijssels Landschap (1932)
- Stichting Het Drentse Landschap (1934)
- Stichting Het Zuidhollandse Landschap (1934)
- Stichting Het Zeeuwsche Landschap (1936)
- Stichting Het Groninger Landschap (1936)
- Stichting Het Noordhollands landschap (1936)
- Stichting Het Flevolandschap (1986) Website

Ook zijn er organisaties die zich inzetten voor bepaalde soorten dieren of groepen soorten. De belangrijkst organisaties op dit punt zijn:

Vogelbescherming Nederland http://www.vogelbescherming.nl/
Vlinderstichting http://www.vlinderstichting.nl
Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming (VZZ) http://www.vzz.nl/

Overheidsbeleid

Het beleid van de Nederlandse nationale overheid wordt gemaakt door het ministerie van Landbouw, Natuur en voedselkwaliteit (LNV). Eén van de belangrijkste pijlers van dit beleid is De Ecologische Hoofdstructuur (EHS).

De Ecologische hoofdstructuur bestaat uit een netwerk van met elkaar verbonden natuurgebieden. De bedoeling is dat door die aaneenkoppeling van natuurgebieden de versplinterde leefgebieden zich aaneensluiten waardoor soorten zich in tijden van van voorspeid zich verder kunnen verspreiden. Wanneer het leefgebied van een soort aaneengesloten is, is dat soort beter in staat om slechte tijden te overleven.

Binnen de EHS wordt onderscheid gemaakt tussen:

Kerngebieden: Belangrijke grote natuurreservaten
Natuurontwikkelingsgebieden: Gebieden waar natuurwaarden in eerste instantie vrij gering waren, maar waar door een herinrichting en/of ander beheer de natuurwaarden vergroot moeten worden.
Verbindingszones: Gebieden die verschillende eenheden van de EHS met elkaar moeten verbinden. Dat kunnen in principe ook oevers van beken en andere lintvormige landschapselementen zijn.

De uitvoering van de EHS is gedecentraliseerd en toebedeeld aan de provincies. zij hebben (soms) een eigen variant gemaakt: de Provinciale Ecologische Hoofdstructuur (PEHS).

Europa

Ook de Europese Unie heeft natuurbeschermingsbeleid. Centraal staat daarin de Vogel- en Habitatrichtlijn. In de vogelrichtlijn wordt een aantal vogelsoorten genoemd, die bescherming nodig heeft. Onder de habitatrichtlijn worden natuurlijk en half-natuurlijke gebieden geplaatst. Het doel van deze richtlijn is het tot standbrengen van samenhangend stelsel van natuurgebieden.

Internationaal

Internationaal zijn er verschillende belangrijke thema's:

De Afrikaanse savanne

De Tropische regenwouden

De internationale zeeën

Antarctica

Belangrijke Non Gouvermentele Organisaties (NGO) op dit niveau zijn:

World Wildlife Fund (WWF), in Nederland het Wereld Natuur Fonds (WNF) genoemd
Greenpeace
IUCN

Literatuur

Windt, Henny van der: En dan: Wat is natuur nog in dit land? Natuurbescherming in Nederland 1880-1990 Amsterdam, Meppel 1995. (Ook verschenen als proefschrift Groningen 1995)

Gorter, dr. H.P.: Ruimte voor natuur; 80 jaar bezig zijn voor de natuur van de toekomst 's-Graveland 1986