NAVO is de afkorting van Noord-Atlantische VerdragsOrganisatie (North Atlantic Treaty Organization - NATO), een na de Tweede Wereldoorlog opgerichte organisatie ter ondersteuning van het Noord-Atlantische Verdrag dat in Washington op 4 april 1949 werd getekend. Aanvankelijk deden België, Canada, Denemarken, Frankrijk, IJsland, Italië, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Portugal, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten mee. Later kwamen daar Turkije en Griekenland (februari 1952), West-Duitsland (1955), Spanje (1982), Tsjechië, Polen en Hongarije (12 maart 1999) nog bij. Frankrijk maakt sinds 1966 geen deel meer uit van de militaire organen van de NAVO. Het Noord-Atlantisch Verdrag is een militair verdrag dat wederzijdse verdediging en samenwerking van de legers van de westerse landen regelt, aanvankelijk vooral als tegenkracht tegen de landen in het Oostblok. Die vormden op hun beurt in 1955 het Warschaupact. De kern van het verdrag staat in artikel 5, dat stelt dat ingeval van een aanval op een van de staten, deze door de anderen zal worden opgevat als een aanval op allemaal en dat alle landen zullen meehelpen (samenwerken) om de aanvaller af te weren.
Sinds de val van de Berlijnse Muur (1989) is de betekenis van de NAVO afgenomen. Militaire organisaties zochten nieuwe functies, en tot die gevonden waren, krompen zij in. Niettemin wilden verscheidene voormalige Oostbloklanden toetreden tot NAVO. Tsjechië, Polen en Hongarije zijn reeds lid geworden. Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije en Slovenië wachten op hun beurt. Voor de val van het communisme, een decennium eerder, was zoiets nog volstrekt ondenkbaar geweest. Sinds 11 september 2001, geeft de Oorlog tegen het terrorisme een nieuw focus aan legers en allianties, waaronder de NAVO.
Artikel 5 is tot op heden 1 maal van toepassing verklaard, en wel na de terreuraanvallen op de VS op 11 september 2001. Al-Qaida, de fundamentele islamitische terreurorganisatie van Osama Bin Laden die prat ging op het doden van bijna 3000 Amerikanen, werd geleid vanuit Afghanistan, waar zich ook trainingskampen bevonden. De vliegtuigkapers die de aanval uitvoerden waren in Afghanistan getraind. Tot een feitelijk militair optreden in NAVO-verband kwam het niet; de inval in Afghanistan en het verdrijven van Al-Qaida en haar bondgenoot, het Taliban-regime, werden grotendeels door de Verenigde Staten van Amerika en het Verenigd Koninkrijk uitgevoerd.
In februari 2003 deed het NAVO-lid Turkije een beroep op de overige NAVO-leden op grond van artikel 4 van het verdrag van Washington, dat voorziet in consultatie tussen de verdragsgenoten als het gebied, de politieke onafhankelijkheid of de veiligheid van een lidstaat wordt bedreigd. Turkije deed deze stap in verband met de gespannen situatie rond het buurland Irak. Een aantal westerse landen, waaronder de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, stond op het punt Irak binnen te vallen om Saddam Hoessein te verdrijven.
Steunmaatregelen aan Turkije werden op 10 februari 2003 door een veto van Frankrijk, Duitsland en België geblokkeerd. Op 16 februari 2003 kondigde secretaris-generaal Lord Robertson echter aan dat er overeenstemming was bereikt, waarbij Frankrijk, dat zich al langer een aparte plaats binnen de NAVO had toebedeeld en niet meer volledig lid was, echter nog niet meedeed. De steunmaatregelen aan Turkije werden in gang gezet. Eerdere formele beroepen op artikel 4 werden wel direct ingewilligd.
De huidige secretaris-generaal, die als voorzitter de hoogste burgerfunctie van de organisatie vervult, is sinds 2004: Jaap de Hoop Scheffer.
Beknopte chronologie
- 1949 - Oprichting op 4 april. Ondertekenaars: België, Canada, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, hetVerenigd Koninkrijk, Verenigde Staten van Amerika, Denemarken, IJsland, Italie, Noorwegen en Portugal.
- 1952 - Toetreding Turkije en Griekenland
- 1955 - Toetreding West Duitsland. Oprichting van het Warschau-pact
- 1961 - Start van de bouw van de Berlijnse muur; het IJzeren gordijn verdeelt Oost en West Europa
- 1966 - Frankrijk is een nucleare macht geworden en trekt zich terug uit de militaire structuur, maar blijft politiek lid
- 1982 - Spanje wordt het zestiende lid
- 1989 - Val van de Berlijnse muur
- 1991 - Opheffing van het Warschaupact
- 1999 - Toetreding van Polen, Tsjechië en Hongarije
- 2002 - Kandidaatlidstaten Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije en Slovenië treden waarschijnlijk in 2004 toe tot het bondgenootschap
Secretarissen-generaal
Zie ook: Warschaupact
Externe link
