De pest is een ziekte die tot de 19e eeuw veel in Europa voorkwam en veel slachtoffers maakte. Tussen 1663 en 1664 stierven 34.000 van de 200.000 inwoners van Amsterdam aan deze ziekte. De ziekte kreeg de bijnaam zwarte dood.

De verwekker, de bacterie Yersinia pestis, wordt overgebracht door vlooien van ratten op mensen: een vlo die eerst besmet bloed zuigt, en daarna een mens bijt, brengt daarmee de bacterie over. Na enkele dagen raken lymfeklieren van het slachtoffer geïnfecteerd; dat gaat gepaard met etterende bloedingen. Deze bloedingen gaven deze vorm van de ziekte de naam builenpest. In sommige gevallen kan de bacterie ook de longen van de patiënt infecteren, die krijgt dan een andere variant van de ziekte: de longpest. Alleen de longpest kan worden overgedragen van mens op mens; elke besmetting van de builenpest wordt veroorzaakt door de vlo van de huisgebonden rat.

Na de verdringing van de huisrat door de rioolrat kwam er (in Nederland althans) een einde aan deze ziekte.