Werner Karl Heisenberg (Würzburg, 5 december 1901 - München, 1 februari 1976) was een Duits wis- en natuurkundige, een van de grondleggers van de kwantummechanica. De onzekerheidsrelatie van Heisenberg is naar hem genoemd. Daarnaast heeft hij belangrijke bijdragen geleverd aan de hydrodynamica van turbulentie, de atoomkern, ferromagnetisme, kosmische straling en elementaire deeltjes en was hij de ontwerper van de eerste na-oorlogse kernreactor in Karlsruhe in Duitsland. Heisenberg mag gezien zijn prestaties op velerlei gebied wel een genie worden genoemd. Na het Maximilians-Gymnasium studeerde hij natuurkunde in München, samen met zijn vriend Wolfgang Pauli, onder Sommerfeld en promoveerde in 1923 op turbulentie in vloeistofstromen. Heisenberg volgde Pauli naar Göttingen en studeerde daar onder Max Born. In 1924 ging hij werken aan het instituut voor theoretische natuurkunde in Kopenhagen onder Niels Bohr, die hij als student in 1922 reeds had ontmoet. Dit resulteerde in een vruchtbare samenwerking, leidend tot de Kopenhagen-interpretatie van de kwantummechanica, en uiteindelijk tot een Nobelprijs voor de natuurkunde in 1932 voor zijn werk aan de kwantummechanica. Veel natuurkundigen, waaronder Einstein, hadden grote moeite met de Kopenhagense opvatting; maar de experimentele resultaten hebben die tot nu toe gesteund.
Hij ontwikkelde (met Jordan en Born) de matrixmechanica, de eerste formalisering van de kwantummechanica in 1925. Later werd aangetoond dat dit formalisme equivalent was aan Schrödingers golfmechanica, een onafhankelijk ontwikkelde manier van noteren. In 1927 werd hij met 26 jaar (!) hoogleraar in Leipzig, in 1941 in Berlijn.
Kernsplijting werd in 1938 ontdekt in Duitsland. Heisenberg was betrokken bij het Duitse atoomonderzoek en bij de uiteindelijk niet geslaagde pogingen van de Nazi's om een atoombom te ontwikkelen. Door zijn collaboratie met het Nazi regime is Heisenberg een omstreden figuur geworden. Toen hij aan Bohr bekendmaakte dat hij aan de ontwikkeling van een atoomwapen werkte eindigde hun lange vriendschap abrupt. De mate van die collaboratie is nog steeds niet met zekerheid duidelijk.
In september 1941 is er in het bezette Kopenhagen een ontmoeting geweest tussen Heisenberg en Bohr. Er is veel geheimzinnigheid omtrent de aard van deze ontmoeting. In documenten die in 2002 door de familie van Bohr werden vrijgegeven, valt te lezen dat Bohr geschokt was over het feit dat Heisenberg, die ervan overtuigd was dat Duitsland de oorlog zou winnen, onthulde dat hij meewerkte aan de ontwikkeling van een Duitse atoombom.
In de lezing van Heisenberg heeft hij juist alles gedaan om het project te vertragen. Deze lezing is de basis geweest van het toneelstuk Kopenhagen, van Michael Frayn.
persoonlijk leven
Heisenberg had een 1,5 jaar oudere, eveneens zeer begaafde broer Erwin. Tussen de broers bestond een levendige rivaliteit. Zijn vader was hoogleraar middeleeuws en modern Grieks in München; zijn moeder was de dochter van een rector van het Gymnasium in München waar hij later schoolging. Hij viel op school al op door een grote eerzucht en vlijt. Hij was een sterk schaker.
Heisenberg trouwde in 1937 met Elisabeth Schumacher en had 7 kinderen.
Op Heisenbergs grafsteen (Waldfriedhof, München) zou "Hij ligt hier ergens" staan (een geestige toespeling op zijn onzekerheidsprincipe) (maar of dit echt waar is?)
bibliografie
Naast een aantal technische natuurkundige publicaties heeft Heisenberg ook een aantal meer filosofische boeken geschreven, waaronder "The Part and the Whole".
externe links
