Wim Kok (29 september 1938) is Nederlands politicus en van 1994 tot 2002 minister-president van twee opeenvolgende kabinetten-Kok (de z.g. 'Paarse' kabinetten, Kok I en Kok II).

Kok voerde tijdens een eerder ministersschap financiën een stringent ombuigingsbeleid. Dat beleid werd onder zijn premierschap voortgezet en leidde tot groei van de werkgelegenheid.

Als leider van de twee kabinetten kreeg hij het voor elkaar om de vroegere opponenten PvdA en VVD te laten samenwerken. Deze kabinetten voerden een succesvol werkgelegenheidsbeleid en wisten de overheidsfinanciën verder te saneren. Daarnaast kregen burgers en bedrijven lastenverlichtingen. Door de sterke economische groei kwam er onder het tweede kabinet-Kok krapte op de arbeidsmarkt. Bovendien ontstonden er personeelskorten in de zorg en het onderwijs. De problemen in de zorg leidden tot wachtlijsten. Belangrijke beleidspunten van zijn kabinetten lagen op inmaterieel gebied. Zo werd een euthanasie verder geliberaliseerd en werd het homohuwelijk ingevoerd. Verder werden op economisch gebied liberaliseringen doorgevoerd (energiesector, winkeltijden, vestigingseisen). Ondanks dit beleid, en de grote sympathie die Wim Kok over het algemeen bij de Nederlandse bevolking opwekte, werd aan het eind van zijn premierschap een anti-paarse stemming zichtbaar, niet in het minst door de opkomst van Pim Fortuyn. Het tweede kabinet Kok was vooral in de laatste periode minder succesvol door problemen in de zorg en het onderwijs en dat leidde mede tot een verkiezingsnederlaag van de PvdA.

Kok kreeg als minister-president te maken met het debacle in Srebrenica en de bijna-crisis rond het huwelijk van de kroonprins Willem-Alexander met Máxima. Kok wordt beschreven als integer, sober, nationaal en internationaal gerespecteerd. Soms leek Wim Kok wat nors als er kritiek werd geuit.

Sinds 11 april 2003 is Wim Kok minister van Staat.

Table of contents

1 Hoogte- en dieptepunten 2 Levensbeschrijving 3 Functies 3.1 Eretitels 3.2 Bronnen

Hoogte- en dieptepunten

In 1990 had Kok een groot aandeel bij het opstellen van de ombuigingsoperatie ("de Tussenbalans"), waarbij voor een bedrag van 17 miljard gulden aan extra ombuigingen werd afgesproken. De bezuinigingen worden bereikt door vermindering van overheidssubsidies, een huurverhoging van 5,5%, tariefsverhogingen in het openbaar vervoer, verhoging van accijnzen en motorrijtuigenbelasting en door een grote-efficiency operatie. Beperking van het ziekteverzuim moest f 1 miljard opleveren. Ook in de gezondheidszorg, bij defensie en in de welzijnssector wordt bezuinigd. Een voorgenomen verlaging van de BTW gaat niet door.

In 1991 werd Kok vanuit onder meer zijn eigen partij, de PvdA, ernstig bekritiseerd voor het voornemen van het kabinet om de WAO-regeling drastisch te herzien om zo een einde te maken aan het toenemend aantal mensen dat een beroep op die regeling deed. Op 28 september 1991 vroeg Kok tijdens een buitengewoon PvdA-congres nadrukkelijk steun voor dit beleid en kreeg (ruim) het gevraagde vertrouwen.

In 1993 bracht Kok wetten tot stand inzake identificatie bij financiële dienstverlening en inzake melding van ongebruikelijke transacties.

Op 11 december 1995 verklaarde hij tijdens de Den Uyl-lezing dat "een werkelijke vernieuwing van de PvdA begint (...) met een definitief afscheid van de socialistische ideologie; met een definitieve verbreking van de ideologische banden met andere nazaten van de traditionele socialistische beweging."

Kok speelde tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie, januari-juni 1997, een belangrijke rol bij de totstandkoming van het Verdrag van Amsterdam. Dat op 2 oktober 1997 ondertekende verdrag versterkt de bevoegdheden van de Europese Unie op terreinen als justitie, het vrije verkeer van personen, buitenlands beleid en gezondheidszorg. Het Europees Parlement krijgt meer wetgevende bevoegdheden.

Kok kreeg in 2001 veel waardering voor de wijze waarop hij de kwestie-Zorreguieta had opgelost. Hij schakelde onder andere minister van Staat Max van der Stoel in bij onderhandelingen met de a.s. schoonvader van de prins van Oranje. De vader van Máxima Zorreguieta besloot uiteindelijk, vanwege de commotie die in Nederland was ontstaan over zijn rol tijdens het bewind-Videla, niet aanwezig te bij de huwelijksplechtigheid van zijn dochter.

Op 29 augustus 2001 maakte Kok bekend dat hij na de verkiezingen van 2002 zou terugtreden als politiek leider van de PvdA. In zijn ogen zou Ad Melkert zijn opvolger moeten worden. Het PvdA-congres wees Melkert op 15 december 2001 aan als lijsttrekker en als politieke leider van de PvdA.

In 2001 bracht Kok samen met minister Jozias van Aartsen en staatssecretaris Benschop de wet tot Goedkeuring van het Verdrag van Nice in het Staatsblad. Dit in februari 2001 gesloten verdrag bereidt de Europese Unie voor op de uitbreiding conform de besluiten van de Europese Raad van Helsinki.

Op 16 april 2002 diende Kok zijn ontslag in. Op die wijze nam hij de politieke verantwoordelijkheid voor de mislukte, door Nederlandse militairen uitgevoerde, VN-missie in de enclave Srebrenica. In 1995 werd die enclave door de Bosnische Serven ingenomen, waarna de mannelijke bevolking, bestaande uit 7000 personen werd weggevoerd en vermoord. Directe aanleiding voor de ontslagaanvrage waren de bevindingen van een door het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumenatie (NIOD) uitgevoerd onderzoek naar de gang van zaken tussen het moment van uitzenden van de missie 1993 en de afhandeling van de affaire in 1998, zie de Perssamenvatting van het Srebrenica-rapport van het NIOD.

De overige ministers zagen in het besluit van Kok reden om ook hun ontslag in te dienen. Zo viel het kabinet vlak voor de verkiezingen.

In juni 2002 samen met minister Herfkens een bezoek aan Bosnië om nabestaanden van de massamoord in Srebrenica te ontmoeten. Kok wilde daarmee jegens hen een verzoenend gebaar maken.

Levensbeschrijving

Wim Kok begon zijn politieke loopbaan als vakbondsman bij de Bouwbond NVV, waarbij hij regelmatig als fanatieke persoon op de televisie verscheen. Hij was secretaris en voorzitter van het NVV en voorzitter van de FNV. Van 1986-1989 was hij fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid in de Tweede Kamer. Van 1989-1994 was hij minister van Financiën in het tweede en derde kabinet Lubbers en tevens vice-premier. In 1989 werd hij gekozen tot vice-voorzitter van de Socialistische Internationale. Voorts was Kok vice-voorzitter van de SER, werknemersvoorzitter van de Stichting van de Arbeid, vice-voorzitter van de Bankraad van de Nederlandsche Bank, gastdocent aan het Institute for Social Studies en adviseur van de Europese Commissie.

Van 22 augustus 1994 tot en met 22 juli 2002 was hij minister-presiden van respectievelijk het Eerste en Tweede Kabinet-Kok. Kok's tweede 'Paarse' kabinet trad op dinsdag 16 april 2002, één maand voor de verkiezingen, in zijn geheel af. Na de verkiezingen van 2002 nam Kok afscheid van de actieve politiek, een stap die hij het voorgaande jaar reeds had aangekondigd.

Overzicht van zijn loopbaan:

• commercieel medewerker handelskantoor Sembodja Malaja te Amsterdam, van 1959 tot 1961
• assistent internationaal medewerker Bouwbond N.V.V. (Nederlands Verbond van Vakverenigingen), van 1961 tot 1965
• economisch medewerker en lid bestuur Bouwbond N.V.V., van 1965 tot 1967
• secretaris Bouwbond N.V.V., van 1967 tot 1969
• secretaris N.V.V., van 1969 tot september 1972
• vice-voorzitter N.V.V., van 1972 tot 20 september 1973
• voorzitter N.V.V., van 20 september 1973 tot 1 januari 1976
• voorzitter F.N.V. (Federatie Nederlandse Vakbeweging), van 1 januari 1976 tot 1986
• lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 3 juni 1986 tot 6 november 1989
• fractievoorzitter P.v.d.A. Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 juli 1986 tot 5 november 1989
• minister van Financiën en vice-minister-president, van 7 november 1989 tot 22 augustus 1994
• fractievoorzitter P.v.d.A. Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 4 mei 1994 tot 22 augustus 1994
• lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 mei 1994 tot 22 augustus 1994
• minister-president en minister van Algemene Zaken, van 22 augustus 1994 tot 22 juli 2002
• tijdelijk belast met coördinatie van aangelegenheden de Nederlandse Antillen en Aruba betreffend en met de zorg voor aan de Nederlandse Antillen en Aruba te verlenen hulp en bijstand, van 22 augustus 1994 tot 24 augustus 1994
• fractievoorzitter P.v.d.A. Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 mei 1998 tot 14 mei 1998
• lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 mei 1998 tot 22 augustus 1998
• minister van Staat, 11 april 2003

Overzicht functies (tot 2003):

• vice-voorzitter S.E.R. (Sociaal-Economische Raad), van 1972 tot 1986
• werknemersvoorzitter Stichting van de Arbeid
• lid Bankraad, vanaf mei 1973
• voorzitter Europees verbond van vakverenigingen, van 1979 tot 1979
• president Raad van Commissarissen "De Centrale" verzekeringsmaatschappij te 's-Gravenhage
• voorzitter Europees Verbond van Vakverenigingen, van 1979 tot 1979
• vice-voorzitter Bankraad
• gastdocent Institute of Social Studies
• adviseur Europese Commissie
• lid F.N.V. Raad van Advies inzake arbeid en technologie
• informateur, van 6 juli 1994 tot 29 juli 1994
• kabinetsformateur, van 29 juli 1994 tot 22 augustus 1994
• informateur; samen met de heer Zalm en mevrouw Borst, van 14 mei 1998 tot 20 juli 1998
• kabinetsformateur, van 20 juli 1998 tot 3 augustus 1998
• lid bestuur I.C.M.P. (Internationale Commissie voor vermiste personen in voormalig Joegoslavië), vanaf 2002
• adviseur Europese Commissie over de uitbreiding van de Europese Unie
• lid Raad van Toezicht Rijksmuseum te Amsterdam, vanaf januari 2003
• voorzitter Raad van Toezicht Stichting AGO (dagbesteding voor mensen met een (verstandelijke) beperking in de regio Amsterdam), vanaf maart 2003
• voorzitter werkgroep over hervormingen van de Europese arbeidsmarkten, vanaf maart 2003
• lid Raad van Commissarissen ING Bank, vanaf 15 april 2003
• lid Raad van Commissarissen TPG Post, vanaf april 2003
• lid Raad van Commissarissen Koninklijke Nederlandse Petroleum Maatschappij, Koninklijke Shell Groep, vanaf 1 juli 2003
• lid Raad van Commissarissen Koninklijke Luchtvaart Maatschappij KLM, vanaf juni 2003
• lid Raad van Toezicht Nederlands Kanker Instituut/Antonie van Leeuwenhoek-Ziekenhuis, vanaf 22 september 2003

Op 11 april 2003 werd Kok op voordracht van de ministerraad bij Koninklijk Besluit benoemd tot Minister van Staat. Minister van Staat is een eretitel die in uitzonderlijke gevallen wordt toegekend aan politici of staatslieden.

Op 2 september 2003 krijgt Kok een eredoctoraat van de Universiteit Nyenrode vanwege de 'voorbeeldige wijze waarop hij als premier en als minister van Financiën een financieel en sociaal-economisch beleid heeft gevoerd'. Prof. Karel van Miert, oud-president van Nyenrode en oud-eurocommissaris, reikt de onderscheiding uit.

Op 14 september 2003 wordt Kok geïnstalleerd als Baron van Ooit door Het Land van Ooit. Kok is de vijftiende Anderlander die deze titel krijgt.

Bronnen